او در این گفت و گو با گلایه نسبت به برخی واکنشها می‌گوید: پول دادن به تولید با پول دادن به مردم متفاوت است.
پرداخت یارانه تولید و به ویژه بخش صنعت یکی از موضوعات چالش برانگیز است. فارغ از آثار مثبت و منفی اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها بر اقتصاد کشور از زمان اجرای این قانون تاکنون بارها و بارها در این باره تولیدکنندگان صحبت کرده و می‌گویند به ما یارانه پرداخت نشده است.
به گفته این تولیدکنندگان افزایش قیمت حامل‌ها انرژی و به طبع آن افزایش هزینه تولید مشکلات متعددی را برای آنها ایجاد کرده است. سوالات متعددی درباره مشکلات شرکت‌های آب و برق، نحوه پرداخت یارانه‌ها و میزان تحقق درآمدهای دولت از اصلاح قیمت‌ها پرسیده شد که محمدرضا فرزین به آنها پاسخ داد. به اعتقاد وی اغلب مشکلات تولیدکنندگان ناشی از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها نیست و دولت هفت هزار و 700 میلیارد تومان به تولید به صورت نقدی و غیر نقدی پرداخت کرده است.
دبیر ستاد هدفمندی یارانه‌ها در این گفت و گو به پرسش‌های مطرح درباره عدم تحقق یارانه صنعت پاسخ گفته است.
فارس: از زمانی که بحث هدفمندی یارانه‌ها شروع شد، در ابتدای کار اعلام کردید که چهار هزار و 500 میلیارد تومان برای تولید اختصاص خواهد یافت، حدود 9 ماه از اجرای قانون گذشته و شما اعلام کردید که هزار و 400 میلیارد تومان به صنعت پرداخت شده است، اما مجلس معتقد است که 500 میلیارد تومان بیشتر پرداخت نشده است. آقای فاطمی امین هم در آخرین اظهارات گفت که 250 میلیارد تومان اعتبار داریم. بالاخره سهم تولید از هدفمندی یارانه‌ها چقدر است؟
فرزین: اجازه بدهید اطلاعات دقیق را در اختیار شما قرار دهم. براساس گزارش‌هایی که می‌بینید برای کمک به شهرداری‌ها و دهیاری‌ها،‌ یارانه حمل و نقل عمومی جهت خرید مینی‌بوس و پرداخت به شهرداری تهران برای جابه‌جایی دیون، 160 میلیارد تومان اعتبار پرداخت شده است، برای کمک به سیستم حمل و نقل عمومی موضوع بند(د) قانون از رده خارج کردن به منظور جبران ضرر و زیان ناشی از اجرای قانون هدفمندسازی به وزارت کشور، از رده خارج کردن اتوبوس و خودروهای فرسوده و مابه‌التفاوت کمک به سود تسهیلات، یعنی همه این موارد بالغ بر 200 میلیارد تومان اعتبار به صورت نقدی اختصاص یافته است. پس تا اینجا 360 میلیارد تومان پرداخت شده است.
فارس: رقم 1400 میلیارد تومان به بخش تولید پرداخت شده یا برای صنعت اختصاص یافته است؟
فرزین: اولا عددی که گفته می‌شود مربوط به ماده هشت قانون هدفمندی یارانه‌ها می‌شود. در متن قانون آمده است: دولت مکلف است 30 درصد از منابع این قانون را (البته در بودجه امسال این سهم به 20 درصد کاهش یافت) به روش‌ کمک‌های بلاعوض یا یارانه سود تسهیلات و یا وجوه اداره شده برای موارد زیر: بهینه‌سازی مصرف انرژی در بخش‌های تولیدی، مسکونی، خدماتی، تشویق به صرفه‌جویی، رعایت الگوی مصرف، اصلاح ساختار واحدهای تولیدی در مصرف انرژی، آب و برق، جبران زیان شرکت‌های ارائه دهنده خدمات آب و فاضلاب، برق و گاز طبیعی، هزینه شهرداری‌ها و دهیاری‌ها ناشی از اجرای این قانون، گسترش و بهبود حمل و نقل عمومی در چارچوب قانون توسعه حمل و نقل عمومی، حمایت از تولید‌کنندگان بخش کشاورزی صنعتی، حمایت از توسعه نان صنعتی، حمایت از توسعه صادرات و صادرات خدمات الکترونیکی اختصاص یابد.پس همانطور که ملاحظه می‌‌کنید این ماده چند موضوع را دربرمی‌گیرد و بخشی از آن به صنعت مربوط می‌شود.
* 1400 میلیارد تومان یارانه نقدی به صنعت پرداخت شده است
فارس: پس هزار و 400 میلیارد تومان به همه این بخش‌ها پرداخت شده است؟
فرزین: خیر؛ هزار و 400 میلیارد تومان به صنعت پرداخت کردیم و همانطور که گفتم علاوه بر این، 200 میلیارد تومان برای حمل و نقل عمومی، 200میلیارد برای کشاورزی و 160 میلیارد به شهرداری‌ها، در مجموع ۱۹۶۰میلیارد تومان به صورت نقدی پرداخت شده است. مجموع این پرداخت‌ها مربوط به سهم ماده هشت قانون هدفمندی یارانه‌ها در سه ماهه پایانی سال 89 است.
* هیچ کس برای تسهیلات 500 هزار تومانی به بانک مراجعه نکرد
فارس: این یارانه نقدی در قالب تسهیلات یا خط اعتباری برای هزینه انرژی بوده است؟
فرزین: این پول نقدی است که سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها پرداخت کرده است. مثلا در بخش کشاورزی 200 میلیارد تومان پرداخت کردیم که بخشی باید به صورت اعتبار انرژی پرداخت شود و بخشی به صورت تسهیلات پرداخت شود. در بسته کشاورزی برخی بخش‌ها در قالب امتیاز انرژی و بخشی هم به صورت تسهیلات در نظر گرفته شد. پرداخت تسهیلات انرژی برای برای هر واحد 500 هزار تومان در نظر گرفتیم، اما در بررسی‌هایی که انجام شد متوجه شدیم هیچ کس برای دریافت آن مراجعه نکرده است، زیرا مبلغ کم بود. به همین دلیل جلسه‌ای با حضور مدیرعامل بانک کشاورزی و وزیر کشاورزی تشکیل دادیم و در آن تسهیلات را افزایش دادیم تا کشاورزان برای دریافت مراجعه کنند.
برای موتور پمپ‌های دیزلی چاه‌های کشاورزی، طرح‌های عقد قرارداد، یارانه سود تسهیلات، طرح جامع کشاورزی حفاظتی، اصلاح سیستم‌های حرارتی گلخانه‌ها، سوخت شناورهای صیادی، دام و طیور در مجموع بیش از 40 میلیارد تومان اعتبار پرداخت شد،اما مقداری دیر انجام شد زیرا مثلا اگر یک مرغداری می‌خواست بهینه‌سازی انرژی انجام دهد باید طرح می‌آورد ولی صنف هم باید طرح را می‌خواند و تأیید می‌کرد که این یک پروسه‌ طولانی داشت بنابراین پول به مردم دادن با پول به تولید‌ دادن تفاوت دارد.
پرداخت پول به تولید باید مبتنی بر طرح باشد به بانک کشاورزی بگوییم هر کشاورزی آمد و تسهیلات خواست به او بدهید، البته اخیرا هم 100 میلیارد تومان بابت یارانه شیر پرداخت کردیم. این اعداد مربوط به سه ماهه سال گذشته می‌شود.
محورهای بسته‌ حمایتی این است: تأمین نقدینگی شامل پروژه خط اعتباری، حمایت از بازار داخلی و خارجی برای جبران افزایش قیمت‌ها است. 25 رشته از اجرای قانون تأثیرپذیر هستند، پول‌ها به بانک‌ها پرداخت شد اما یک مشکلی با بانک ملی ایجاد شد. بانک ملی این تسهیلات را پرداخت نمی‌کرد؛ مثلا ما انتظار داشتیم که به ازای 100 میلیارد تومان که بابت ماده هشت قانون در اختیار بانک ملی قرار می‌دهیم، 200 میلیارد تومان در اختیار بخش صنعت قرار گیرد اما به دلیل محدودیت منابع بانک ملی این امکان ایجاد نشد. در واقع سیستم بانکی نمی‌توانست منابعی که ما به آن می‌دهیم را افزایش دهد و تسهیلات بپردازد و به همین دلیل ما با سیستم بانکی دچار مشکل شدیم.
اعتبارات تخصیص یافته تا 24 خرداد سال جاری برای خط اعتباری انرژی، بازسازی و تکمیل، کمک بلاعوض که عدد کمی هم دارد و بابت نفت کوره، گاز مایع بوده است،مجموع تسهیلات پرداختی تا آن زمان هزار و 320 میلیارد تومان بوده است.
ما به بخش صنعت 1400 میلیارد تومان پرداخت کردیم، البته مشکلات دیگری در آن زمان وجود داشت؛ به عنوان مثال در آن زمان بخشی از منابع پرداخت نشده بود و فصل بودجه در حال اتمام بود و منابع مانده باید به خزانه برمی‌گشت، به همین دلیل ما با راهکارهایی تلاش کردیم که این منابع به خزانه برنگردد و با مشکل مواجه نشویم،البته من ادعا نمی‌کنم که به اندازه همه این منابع پول نقد داشتیم اما برای پولی هم که داشتیم در فرآیند اجرایی با مشکل مواجه شدیم.
اما بخشی هم مربوط به سهمیه‌ها می‌شود. ابتدا که من عدد هفت هزار و 700 میلیارد تومان را اعلام کردم و شما هم نوشتید ۷۷۰۰ میلیارد تومان چی شد. این مبلغ هزار و 700 میلیارد تومان به صورت نقدی بود و مابقی سهمیه‌هایی بود که ما داده بودیم. * 7700 میلیارد تومان یارانه نقدی و غیر نقدی برای تولید
فارس: این سهمیه‌ها به چه روشی و به کدام بخش‌ها اختصاص یافت؟
فرزین: ببینید روزانه 12 میلیون لیتر گازوئیل 150 تومانی به بخش کشاورزی داده شده است و همچنین روزانه پنج میلیون لیتر به صنعت و یک میلیون لیتر به استانداری‌ها می‌دهیم.از طرف دیگر گندم برای دامداری‌ها و مرغداری‌ها 770 تن با قیمت ارزان‌تر دادیم.
البته در این محاسبات تنها صرفا سهیمه‌هایی لحاظ شده که به بخش تولید که شامل صنعت، کشاورزی و حمل‌ونقل اختصاص یافته است و به عنوان مثال سهمیه بنزرینی که به خانوراها داده شده در این محاسسبات منظور نشده است.
فارس: در واقع شما معادل ریالی این سهمیه‌ها را حساب کردید و با احتساب یارانه‌های نقدی هفت هزار و 700 میلیارد تومان شد؟
فرزین: بله؛ در مجموع یارانه نقدی و غیر نقدی به صورت سهمیه هفت هزار و 700 میلیارد تومان شد. اگر به یاد داشته باشید در ابتدای اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها سهمیه یارانه‌ای تا 50 لیتر با نرخ 100 تومان به مردم دادیم، همچنین 15 روز گازوئیل را با نرخ 16.5 تومان برای اتوبوس‌ها و کامیون‌ها، ما درآمدهایمان را از دست می‌دادیم اما برای مدیریت طرح نیاز به این اقدامات بود. نمی‌توانستیم در زمانی که طرح را مدیریت می‌کنیم فقط به دنبال ایجاد درآمد باشیم. پس این کمک‌ ما به بخش‌های مختلف بود و در حال حاضر هم بخشی از این کمک‌ها ادامه دارد. این در حالی است که در تحلیل‌های رسانه‌ها به این اقدامات توجه نمی‌شد و دائما مطرح می‌شود که حمایت لازم از تولید انجام نشده است.
* پرداخت سهم 20 درصدی تولید در طول دوره یک ساله
البته بخشی از بنگاه‌ها اصلاح قیمت انجام دادند و توانستند مقداری از هزینه‌هایشان را جبران کنند. نکته دیگر هم که باید دقت کنید این است که جریان درآمدی برای یک سال است،مثلا بودجه عمرانی 38 هزار میلیارد تومان است و ماه دوم سوال نمی‌شود که یک ششم بودجه عمرانی پرداخت شده یا خیر؛ زیرا معمولا بودجه‌های عمرانی را ماه‌های پایانی سال پرداخت می‌کنند. بنابراین اجازه بدهید یک سال از اجرای این طرح بگذرد و در پایان سال از ما عدد و رقم بخواهید.
* شرکت‌های بورسی در ۴ ماهه امسال 15 درصد سود خالص به دست آوردند
فارس: آقای دکتر کسی نمی‌خواهد شما را تحت فشار قرار دهد، اما خبرنگار ما وقتی در حوزه مربوط خود بررسی و با تولید‌کنندگان صحبت می‌کند، اکثرا می‌گویند که ما یارانه نگرفتیم و دولت هم می‌گوید ما این میزان پول را داده ایم. اگر شما خبرنگار بودید چه کار می‌کردید؟ نکته دوم این که ما بازدیدهایی از برخی بنگاه‌ها داشتم اما بسیاری از واحدها می‌گفتند که یارانه نگرفته‌ایم و تنها یکی از واحدها به ما گفت که یارانه خط تولید انرژی گرفته است.
فرزین: قرار نبود همه واحدها یارانه بگیرند.
فارس: بله، باید به صنایع آسیب‌پذیر یا انرژی‌بر یارانه پرداخت کنید. مثلا صنعت سیمان به مازوت بسیار وابسته است و اگر قیمت این ماده افزایش یابد با زیان مواجه خواهند شد، آنها هم می‌گویند یارانه مازوت و گازوئیل شان قطع شده است؟
فرزین: حالا اجازه بدهید من در این باره توضیح دهم. ما از صبح تا شب با صنایع واتحادیه‌های مختلف جلسه داریم و این موضوعات را بررسی می‌کنیم. در 4 ماهه امسال 19.2 درصد سیمان رشد تولید داشته است و برای جبران هزینه‌های ناشی از اصلاح قیمت‌ها به آنها اجازه افزایش قیمت دادیم؛ بنابراین در شرایطی که محدودیت منابع مالی وجود دارد و حمایتها باید به سمت بنگاه‌های آسیب‌پذیر هدایت شود بر چه اساسی به این صنعت یا صنایع مشابه آن باید یارانه نقدی پرداخت شود.
طبق گزارش عملکرد سه ماهه اول سال جاری واحدهای بورسی در مقایسه با دوره مشابه سال قبل عمدتا از وضعیت مناسبی برخوردار بوده‌اند. به گونه‌ای که مجموع فروش شرکت‌های بورسی 25 درصد و سود خالص آنها 15 درصد افزایش یافته است. برای نمونه در بخش فلزات اساسی فروش 40 درصد و سود 32درصد رشد داشته است.همچنین فروش محصولات شیمیایی 24 درصد و سود سه درصد رشد داشته است.
از طرف دیگر اطلاعات و عملکرد مربوط به فروش واقعی بخش تولید در چهار ماه سال 90 نسبت به دوره مشابه سال قبل نیز بیانگر رشد بسیار بالای فروش صنایع مانند فولاد خام 16.4 درصد، محصولات فولادی 12.9 درصد، کاشی 24.1 درصد، الیاف و تاپس پلی استر 15 درصد، سیمان 19.2 درصد،شیشه جام 15.5 درصد، ظروف شیشه‌ای 3.7 درصد و لاستیک خودرو 3.4 درصد روبرو بوده‌اند.
فارس: این شرکت‌ها، بنگاه‌هایی هستند که قرار بود از آن‌ها حمایت شود؟
فرزین: خیر، این همه شرکت‌های بورسی هستند، البته برخی صنایع مثل رادیو و تلویزیون شش درصد در فروش کاهش داشتند اما این صنعت سال‌هاست دچار مشکل است و ناشی از اجرای این قانون نیست.
* وضع فولادی‌ها بسیار خوب است
فارس: سیمان را گفتید، فولادی‌ها چطور؟
فرزین: در این مدت وضع صنعت فولاد بسیار خوب شده، زیرا در دنیا قیمت فولاد به شدت افزایش یافته و اکثر محصولات فولادی‌ها صادراتی است و بنابراین نیازی به یارانه ندارند.
فارس: البته یک نقدی هم به شما وجود دارد، زیرا طبق قانون باید هر شش ماه یک بار گزارش اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها به صورت مکتوب به مجلس داده شود اما 9 ماه از اجرای قانون گذشته و هنوز گزارشی ارائه نشده است. فرزین: طبق قانون، سازمان هدفمند‌سازی باید این گزارش را ارائه کند. این گزارش باید در پایان اسفند و شهریور هر سال ارائه شود.
* علل مشکلات شرکت آب و راه‌حل‌های آن
فارس: آقای فرزین هم اکنون شرکت‌های آب و آبفا با مشکل مواجه شدند. از آن جایی که درآمدها باید به خزانه واریز شود و از آن جا به شرکت‌های آبفا پرداخت شود اما این شرکت‌ها عنوان می‌کنند که سهم ما را ندادند. آخرین خبرهای به دست آمده این است که این شرکت‌ها در پرداخت دستمزد هم دچار مشکل شدند. چند روز پیش یکی از نمایندگان مجلس اعلام کرد که پولی که مردم برای نصب کنتور پرداخت کرده‌اند هم در اختیار این سازمان نیست و به خزانه رفته و هنوز کنتورها نصب نشده است. برخی نمایندگان معتقدند باید این بند از قانون که مربوط به انتقال تمام وجوه به خزانه است اصلاح شود؟
فرزین: برای این مسئله من جلسات زیادی داشتم و تمام موارد را با شرکت آبفا بررسی کردیم. اولا واریز وجوه به خزانه، ارتباطی با قانون هدفمندی یارانه‌ها ندارد. طبق قانون درآمد تمام شرکت‌های دولتی از جمله شرکت‌های آب، برق، گاز و نفت باید به خزانه واریز شود و در واقع نباید حساب مستقل داشته باشند. باید منابع به خزانه واریز و از خزانه سهم خود را دریافت کنند. قبلا اینگونه نبود و هر کدام از شرکت‌ها حساب‌های جداگانه داشته و سهم دولت را در پایان سال در طی یک زمان‌بندی پرداخت می‌کردند. برای اینکه نظارت مالی را تقویت کنیم مقرر کردیم تمام درآمدها باید مسیر خزانه را طی کند. این فرآیند در قانون هدفمندی یارانه‌ها قید نشده بلکه این نظارت مالی است که در زمان اجرای این قانون آن را اجرایی کردیم. مسئله‌ای که برای شرکت آب و آبفا ایجاد شد این بود که در ابتدا یک حساب باز کردیم و در آن بخشی از درآمدی که آن‌ها ناشی از فروش کنتور داشتند هم می‌آمد. مسئله دیگری که در مورد آب اتفاق افتاد نحوه تعیین قیمت آب‌بها توسط سازمان آب بود. بر اساس جمع‌بندی‌ها میانگین بهای آب در هر متر مکعب باید 280 تومان تعیین می‌شد اما به دلیل اینکه قیمت آب برای دهک‌های مصرفی مختلف متفاوت است همچنین صرفه‌جویی‌هایی انجام شده عملکرد متوسط آب‌بها معادل 250 تومان شد. طبیعی است که درآمد مورد انتظار آن‌ها تحقق پیدا نکرد.
مسئولان مربوطه روز اول محاسبات مالی را آمدند پیش من انجام دادند. گفتم چقدر آب می‌فروشید گفتند آب شهری چهار میلیارد متر مکعب و آب روستا 700میلیون متر مکعب و در مجموع 4.7 میلیارد متر مکعب، گفتم آب شهری و روستایی را چقدر می فروشید، گفتند آب شهری را 130 تومان می‌فروشیم. گفتم ما 150 تومان اضافه کردیم که جمعا 600 میلیارد متر مکعب می‌شود.
همچنین درآمد به دست آمده از افزایش قیمت آب روستایی که 50 تومان گران شد 35 میلیارد تومان می‌شود. پس کل درآمد به دست آمده 635 میلیارد تومان می‌شود و طبق قانون این درآمد هدفمندی یارانه‌هاست. مقرر کردیم که 30 درصد آن برای آنها و 70 درصد برای ما باشد. بر اساس این تقسیم‌بندی‌ها مقرر کردیم هر پولی که وارد خزانه می‌شود 45 درصد برای و 55 درصد برای سازمان آب باشد و لازم به ذکر است که این مساعدت فقط در بخش آب انجام شد و برای برق و سایر حامل‌های انرژی 100 درصد منابع به عنوان درآمد هدفمندی یارانه‌ها محسوب شد.
ضمن اینکه از مسئولان خواسته شد که جدول زمانبندی پرداخت سهم سازمان را اعلام تا بر اساس آن خزانه سهم سازمان را کسر و مابقی را به خود شرکت‌ها مسترد کند. البته در سه ماه پایانی سال گذشته به منظور سهولت در انجام کار با توجه به محاسبات انجام شده تمامی اطلاعات مروبطه از مسئولان شرکت آب دریافت شده بود توافق شد ۴۵ درصد از کل درآمد فروش آب در خزانه بماند و 55 درصد به سازمان آب پرداخت شود و به همین دلیل درآمد آن‌ها کاهش یافت،بنابراین درآمدی که شرکت آبفا برای خود پیش‌بینی کرده بود محقق نشد.
اما در مورد کنتورها وقتی متوجه شدم پول کنتورها به خزانه واریز می‌شود ‌گفتم پول کنتور را جدا کنید و به خودشان برگردانید. من در مجلس هم گفتم تمام پولی که سازمان آب به ما می‌دهد 400 میلیارد تومان است که این یک نهم یارانه نقدی یک ماه خانوارها هم نمی‌شود. البته در هفته‌های اخیر جلساتی داشتیم و توافق انجام شده و انشالله به زودی مشکلات برطرف خواهد شد.
* مشکلی در تامین منابع یارانه‌ها وجود ندارد
فارس: در مجموع آیا مبالغی که به عنوان یارانه پرداخت می‌شود با منابعی که از اصلاح قیمت‌ها به دست می‌آید تفاوت زیادی دارند و ممکن است در آینده دولت با کسری مواجه شود؟
فرزین: درآمدهای ما از چند بخش به دست می‌آید. یک بخش آن از طریق اصلاح قیمت‌های نسبی است و بخش دیگر درآمدهای مشخص شده در ردیف‌های بودجه است که برای هدفمندی یارانه‌ها در نظر گرفته شده است. تا به حال دغدغه‌ ما نقدینگی و چرخش پول‌ی و ایجاد تناسب بین جریان درآمدی و جریان نقدینگی بوده که با اقداماتی که انجام دادیم این روند را تنظیم شده است و مشکلی در تأمین منابع یارانه‌ها وجود ندارد.
* 2000 هزار میلیارد تومان از تنخواه پازپرداخت شد
فارس: بازپرداخت منابعی که دولت به عنوان تنخواه استفاده کرده انجام می‌شود؟
فرزین: با دستور دکتر حسینی بخشی از درآمدهای هدفمندی در هر ماه برای تسویه تنخواه برداشت می‌شود و تاکنون دو هزار میلیارد تومان از آن پرداخت شده است.
فارس: با همه این تفاسیر فاز دوم قانون هدفمندی یارانه‌ها امسال اجرایی می‌شود؟
فرزین: ما در حال بررسی اجرای فاز دوم هستیم. فعلا سناریوهای مختلف قیمتی را مطالعه می‌کنیم اما اینکه زمان اجرا امسال باشد یا سال آینده هنوز به جمع‌بندی نهایی نرسیدیم.
فارس: خبرهایی رسیده که فاز دوم اصلاح قیمت‌ها امسال اجرایی نمی‌شود، این خبرها چقدر جدی است؟
فرزین: همانطور که عرض کردم هنوز در مورد اینکه امسال اجرایی شود یا خیر تصمیمی گرفته نشده است.