هموطن آنلاین -در جریان تصویب قانون هدفمند کردن یارانهها در مجلس شورای اسلامی، تخفیف کلانی برای خوراک گاز پتروشیمیهای گازی در نظر گرفته شد تا احداث این پتروشیمیها در مناطق دور افتاده نیز اقتصادی شود. این در حالی است که چنین تخفیف کلانی، رانت و سود غیر منتظرهای را برای چنین واحدهایی- چه واحدهای در دست احداث و چه واحدهای موجود- ایجاد خواهد کرد و عملا با چوب حراج زدن به منابع ملی، احداث دیگر انواع پتروشیمی یعنی پتروشیمیهای تغذیه کننده از خوراک مایع را عملا ارزش افزوده بیشتری در اقتصاد ملی تولید میکنند در رقابت با پتروشیمیهای گازی بازنده میکند چنانکه در شرایط فعلی طرحهای جدید پتروشیمی یا از ابتدا گازی تعریف میشوند یا پس از طی مراحل اولیه برای گازی شدن پروژه اقدام میکنند.
واقعیت آن است که در فهرست طرحهای جدید پتروشیمی اغلب طرحها متانول یا اوره آمونیاک هستند و آنهایی که خوراک گازی نیستند نیز یا با سرمایهگذاری دولتی یا با شرایط ویژه دیگری طراحی شدهاند و سرمایهگذاران تمایلی به ایجاد واحدهای خوراک مایع پتروشیمی نشان نمیدهند.
با وجود اینکه هیچ واحد صنعتی در سال اول احداث انتظار سود ندارد در حال حاضر پتروشیمیهای گازی حتی در سال اول احداث سودهای کلانی از تولید خود بردهاند .
یک مجتمع 1.6 میلیون تنی متانول با قریب به 300 میلیون دلار سرمایهگذاری قابل احداث است. سال گذشته یکی از پتروشیمیهای متانولی با ظرفیت مشابه قریب به 350 میلیارد تومان سود کرده است. یعنی به اندازه هزینه ایجاد یک مجتمع متانولی در یک سال سود نصیب یک شرکت شده است.
*سود نزدیک به ۳۰۰ درصدی واحدهای پتروشمی گازی از محل ارزان فروشی منابع ملی
در واقع میزان این تخفیف کلان در قمیت خوراک گاز آن هم از جیب منابع عمومی و ملی کشور به قدری زیاد است که هر کیلوگرم متانول با هزینه 120 تومان تولید شده و 400 تومان فروخته میشود.
بر این اساس لازم به تاکید است که سود پتروشیمیهای گازی باید عاقلانه شود خصوصا اینکه در بعضی موارد با یک محاسبه ساده میتوان دریافت که ارزش کالایی که پتروشیمیهای گازی میفروشند از ارزش گاز دریافتی آنها در بازارهای جهان کمتر است.
قیمت گازی که به ترکیه فروخته میشود در هر مترمکعب 347 تومان برآورد میشود. این در حالی است که گاز با قیمت 70 تومان در هر مترمکعب به مجتمعهای پتروشیمی ارائه میشود. براساس برآوردهای انجام شده پتروشیمیها در حال حاضر قادر به پرداخت تقریبا 2۵0 تومان برای هر مترمکعب گاز هستند و در این شرایط سود ده باقی میمانند و فروش گاز به بیش از 250 تومان در هر مترمکعب مجتمع پتروشیمی را از سودآوری خارج میکند.
معنای این مسئله آن است که ما یک کالای 3۵0 تومانی را دریافت میکنیم اما کالایی را با ارزش کمتری تولید میکنیم چراکه بخش بزرگی از قیمت محصولات پتروشیمی را در بازار واقعی جهان قیمت خوراک تشکیل میدهد.
علت این مسئله یعنی پایین بودن قیمت جهانی محصولات پتروشیمیهای گازی مانند متانول یا اوره آمونیاک نیز حجم بسیار بالای تولید است. در واقع صنعت پتروشیمی ایران بگونهای حجم تولید این محصولات را بالا برده است که باعث افت قیمت جهانی این محصولات شده است.
با توجه به این مساله با قیمتهای فعلی گاز و محصولات پتروشیمیهای گازی زمانی که گاز به متانول تبدیل میشود عملا قیمت آن کاهش خواهد یافت و ضرر قابل توجهی را متوجه منافع ملی خواهد کرد.
*در برابر ضرر به منافع ملی چه به دست میآوریم؟
حال پرسش اینجا است که اگر قرار است ما ضرری را در کشور از این بابت متحمل شویم در برابر آن چه به دست میآوریم. بعضی مسئولان و کارشناسان در این باره ایجاد اشتغال را دستآورد مناسبی در این باره میدانند. بر این اساس نقل خاطرهای اینجا بیوجه نیست. شنیده شده است که وزیر سابق نفت در یکی از استانها خطاب به مسئولان یکی از مجتمعهای پتروشیمی گفته بود ما در یک سال 130 میلیارد تومان به مجتمع شما تخفیف خوراک دادهایم. در حالیکه اگر این میزان از منابع را به خود استان پرداخت میکردیم شغلهای بیشتری از آنچه در مجتمع پتروشیمی اشتغال ایجاد شده است ایجاد میشد .
حال باید پرسید که این ارقام تخفیف خوراک گاز چه ضررهایی در سطح ملی به اقتصاد کشور وارد نمیکند؟
*جبران نابسامانی فضای کسب و کار کشور با رانت تخفیفهای عظیم از محل منابع ملی
اصل مساله درباره سرمایهگذاری در صنعت پتروشیمی به مساله دیگری باز میگردد. زمانی که یک پروژه سرمایهگذاری برای گرفتن مصوبه تخصیص ارز باید 5 سال منتظر بماند و پس از آن هم مشخص نشود که ارز میگیرد یا نه طبعا این مسئله فارغ از مسائل مربوط میزان سود آوری طرح مانع اصلی اجرای آن تلقی میشود.
این همان مسألهای است که از آن به عنوان بهبود فضای کسب و کار یاد میشود و قطعا نمیتوان وضعیت ضعیف همه ۱۰ شاخص فضای کسب و کار کشور را با سود ویژه و عالی - مانند آنچه به پتروشیمیهای گازی پرداخت میشود- جایگزین کرد.
واقعیت آن است که در پتروشیمیهای گازی تلاش میکنیم همه مشکلات اجرایی را با دادن یک رانت بسیار بالا در قیمت خوراک جبران کنیم تا هزینه فرصتهای از دست رفته سرمایهگذاران در آن را بپوشاند.
اما آیا قرار است در همه بخشها همه مشکلات موجود با دادن رانتهای بزرگ جبران شود؟
| 